De 9 fases van belaging

De negen fases bieden aan slachtoffers, hun familie en vrienden en professionele hulpverleners inzicht in de ontwikkeling, vordering én kansen op beëindiging van de stalking. Ze zijn speciaal gedefinieerd om snel en adequaat stalking te signaleren en om zo snel te kunnen reageren waardoor schade zoveel mogelijk kan worden beperkt.

1. Onbewuste fase

Potentieel stalkinggedrag blijkt meestal al langer aanwezig, zonder dat het slachtoffer zich dat voldoende beseft. Stalkers gedragen zich in het begin nooit als de emotionele geweldpleger die ze eigenlijk zijn. Ze spelen met verve de voorkomende, aandacht gevende en beschermende 'ideale schoonzoon'. Ze bouwen hun relatie eerst stevig op. Slachtoffers, maar ook vele anderen, wordt genadeloos, maar moeiteloos een rad voor ogen gedraaid. Stalkers kiezen hun slachtoffers heel bewust uit op eigenschappen als: kwetsbaarheid, goed van vertrouwen zijn, een zorgzaam karakter en behoefte aan aandacht. Dit neemt niet weg dat er vaak ook in de beginperiode al signalen waarneembaar zijn, die ons op scherp (hadden) moeten zetten.  Soms zijn de vermoedens dat de 'relatie' met de stalker niet klopt zelfs zodanig dat er gegrond wantrouwen aanwezig is, maar onderneemt men toch geen actie.

 

Reden hiervoor zijn bijvoorbeeld:
  • Medelijden voelen met de stalker

  • Veel manipulatief gedrag wordt niet direct als problematisch onderkent, omdat het gedoseerd wordt gebruikt

  • Problemen worden vaak onderschat of weggewimpeld: "Het valt wel mee", "Zo erg is het niet", "Het was maar een eenmalig incident", "Het gaat wel weer over", "Hij heeft toch zijn excuus aangeboden", "Jij had ook anders kunnen reageren" of "Hij trekt wel weer bij".

  • Het gedrag van de stalker wordt ingeschat als tijdelijk of behandelbaar: "Het heeft te maken met zijn jeugd", "Hij maakt gewoon even een moeilijke periode door", "Als ik nu maar zorg dat hij niet meer kwaad wordt".

  • De angst voor de gevolgen van een actie van jou, wint het (op dit moment nog) van de dagelijkse overlast. Stalkers zetten hun slachtoffers zeer geleidelijk onder druk. Eerst zijn er bijvoorbeeld lichte huiselijke straffen, dreigen ze met weggaan, met financiële consequenties, met gevolgen voor familie of voor de kinderen, soms met zelfmoord en ander geweld tegen zichzelf, tegen slachtoffers of familie en kinderen. Naarmate ze denken de controle kwijt te raken worden de dreigementen vaak heviger. Tegelijkertijd vragen ze constant begrip en/of medelijden en weten ze de schuld van dit alles bij jou neer te leggen. "Omdat jij de kinderen niet stil kan houden, moet ik wel…."

  • Er is (te) weinig steun van de omgeving. Een bekende en beproefde methode van stalkers is het isoleren van hun slachtoffers van de sociale omgeving, zodat ze geen hulp meer kunnen vragen aan vrienden, kennissen en familie.

  • Slachtoffers worden zeer geraffineerd gemanipuleerd en afhankelijk gemaakt. Zo worden ze heel geleidelijk gedwongen zaken te accepteren om verdere problemen te voorkomen. Slachtoffers verleggen dan ook keer op keer hun grenzen.

  • Stalkers weten anderen gewoonweg heel makkelijk een 'rad voor ogen' te draaien. Het zijn dikwijls meesteroplichters, die iedereen, zelfs deskundigen in hun gladde praatjes kunnen laten geloven. Dit alles maakt het voor slachtoffers des te moeilijker om met hun verhaal naar buiten te komen. Wie gelooft hen?

 

Terugkijkend zien veel slachtoffers dat de stalker eigenlijk al geruime tijd een dominant deel uitmaakt van zijn of haar leefomgeving. Stalkers gedragen zich vaak negatief jaloers en weten veel over andere mensen. Ze bekijken mensen als het ware voortdurend met een vergrootglas, op zoek naar zwakke plekken. Soms begluren ze zelfs anderen. Ze vertonen sterk (en soms subtiel) controlerend gedrag. Ze volgen zelfs eerdere ex-partners op de voet. Ze praten bij voorkeur over de fouten van anderen en bijna nooit over (die van) zichzelf. 


2. Bewuste fase

Slachtoffers zien in deze fase in dat het gedrag van de stalker soms te ver gaat. Het slachtoffer ervaart dit af en toe als vervelend of zelfs bedreigend. Slachtoffers proberen in deze fase vaak de eerste actie te ondernemen om het gedrag van de stalker te stoppen of te verminderen. Dit start vaak door de stalker te confronteren met (de gevolgen van) zijn gedrag. Vaak leidt dit tot onderhandelen of afspraken.Slachtoffers handelen hierbij vanuit een 'normaal' denkpatroon. Ze gaan ervan uit dat iedereen op normale manieren te beïnvloeden is. Er is echter een vrij grote categorie stalkers die niet vatbaar zijn voor rede. Onderhandelingen of afspraken hebben dan geen enkele zin. Alles wordt in het voordeel van de stalker uitgelegd. Veelal doet men alsof men luistert, maar keer op keer leggen ze de regels uit zoals het hen uitkomt of ze rekken de regels langzaam weer op.Sommige stalkers blijken of lijken voor rede vatbaar en geven toe 'fout te zitten'. Vaak belooft men beterschap. Andere stalkers ontkennen of bagatelliseren de feiten. Vaak verwijt men het gedrag aan de ander en draait men zo de rollen om. Belangrijk is dat wat de stalker ook zegt, in feite niets garantie geeft dat hij verandert. In deze fase zal de stalker dan ook aan moeten kunnen tonen (en mag je dat van hem ook verlangen) dat hij begrijpt dat zijn gedrag schadelijk is, dat hij inzicht heeft in de oorzaken en effecten van zijn gedrag, dat hij die gevolgen niet accepteert en het belangrijkste dat hij en hij alleen dat gedrag kan veranderen door daadwerkelijk actie te ondernemen. Hij zal een gedegen plan moeten maken en uitvoeren. Neem geen genoegen met woorden en controleer de voortgang van zijn acties.

 

3. De ernst van de stalking dringt door

Na vele pogingen het gedrag van de stalker positief te beïnvloeden en/of na vele toezeggingen van de stalker zijn gedrag te veranderen, komt het besef dat de stalker niet reageert en zijn gedrag niet verbetert. Je hebt dan te maken met een type stalker dat niet op een normale manier te beïnvloeden is. Hij heeft heel sterke redenen om je lastig te blijven vallen en/of er wordt onvoldoende stopdruk op hem uitgeoefend en/of hij lijdt aan een psychiatrische ziekte of een persoonlijkheidsstoornis. Slachtoffers beseffen in deze fase vaak hoe ernstig de zaak is. Ze kennen de ander immers en hebben alles van dichtbij meegemaakt. Anderen, inclusief hulpverleners, worden vaak voor het eerst geconfronteerd met (de) stalking. Het is voor hen dan ook moeilijk een inschatting te maken van de ernst van de stalking. Zo komt het voor dat de omgeving en/of de hulpverlening keer op keer van slachtoffers verwacht dat zij de stalker (eerst) normaal op zijn gedrag blijft aanspreken. Slachtoffers kunnen dan in een lastig parket komen, omdat zij vaak afhankelijk zijn van diezelfde omgeving of hulpverlening om de stalking (snel) te stoppen.In deze fase is het dan ook heel belangrijk om de omgeving en de hulpverlening een juist beeld te schetsen en te overtuigen van de noodzaak om in te grijpen. Je dient soms zelf aan te tonen dat je alle mogelijkheden die in jouw macht liggen al hebt geprobeerd. Zo voorkom je bijvoorbeeld dat er voor de zoveelste keer wordt bemiddeld en dat stalkers op die manier indirect invloed op je kunt blijven uitoefenen of zelfs hun acties opvoeren. Doordat de stalking je in deze fase al mentaal kan gaan opbreken en de stalker nu echt in zijn element komt, is het belangrijk dat jouw verhaal goed overkomt. Neem bij voorkeur dan ook iemand mee die je kunt helpen je verhaal goed over te brengen. Je dient bij contacten met hulpverleners er altijd rekening mee te houden dat gegevens, zoals je verblijfadres, telefoonnummers en dergelijke bij de stalker kunnen belanden. Ook worden gegevens soms ontfutseld aan kinderen of kennissen.Aangifte doen? Er is vaak niet aan te ontkomen. Geen aangifte doen betekent geen actie en dan blijf je afhankelijk van de acties van de stalker. Deze krijgt geen stopsignaal. Hij zal gewoonweg iedere keer een stap verder gaan om zijn doel te bereiken. Hij wil altijd zijn zin krijgen, desnoods met geweld. Besef dat aangifte doen tegen reacties kan uitlokken. Bereid je dan ook zo goed mogelijk voor en bespreek jouw veiligheid altijd met de politie. Wees voorbereid!

4. Defensieve fase

Het slachtoffer verkeert in voortdurende staat van alertheid. Het slachtoffer is door de stalker in de afgelopen periode gevolgd, begluurd, geïntimideerd of bedreigd. Dit gebeurt door de stalker zelf, maar soms ook via derden. Het slachtoffer wordt overal lastiggevallen; bij haar thuis, op haar werk, bij vrienden, familie, in winkels, bij het beoefenen van sport en hobby’s. Er is geen enkele plek meer waar ze zonder zorgen kan vertoeven. Overal duikt de stalker op. Het slachtoffer weet dat hij weer ergens op zal dagen, maar niet waar en wanneer hij (weer) zal toeslaan. Om het gevaar voor te zijn, staan alle zintuigen dan ook voortdurend op scherp. Bij elke stap worden noodzakelijkerwijs vluchtwegen bedacht, beschermingsmaatregelen genomen en risico’s afgewogen.Het slachtoffer kan zelfs haar eigen omgeving gaan wantrouwen. Wie kun je wel en wie kun je niet vertrouwen. Bestaat de kans dat iemand (on)bedoeld informatie doorspeelt aan de stalker? Een simpel bosje bloemen van de werkgever kan worden ingeschat als een actie van de stalker.Het slachtoffer heeft nu veel behoefte aan (schijn)veiligheid Het slachtoffer probeert de stalker zoveel mogelijk voor te zijn. Elke mogelijkheid om te weten wat de stalker denkt wordt aangepakt. Puur om te kijken wat hij nu weer van plan is, leest ze dus de zoveelste brief, sms of e-mail die de stalker haar stuurt. Door de druk en de angst voor de stalker beseft het slachtoffer niet dat de stalker geen serieuze aanwijzingen prijs zal geven over zijn volgende stappen.Het slachtoffer zal zich nu vaak machteloos voelen. De angst van het slachtoffer wordt steeds groter. Elke actie van de stalker stapelt zich bovenop alle voorgaande en worden dan ook in ernst zwaar beoordeeld. In de fase kunnen anderen en ook soms zelfs ook de hulpverleningsinstanties, elke actie per geval beoordelen. Je kunt dan ook moeite hebben anderen te overtuigen van de ernst van de zaak of zelfs van de betrokkenheid van de stalker. Hulpverleners reageren rationeel en zijn dus gericht op objectieve feiten, terwijl slachtoffers vaak gevoelsmatig (emotioneel) reageren. Deze miscommunicatie kun je proberen op te lossen door jouw gevoel in feiten om te zetten, bijvoorbeeld door de stelselmatigheid (de samenhang tussen alle feiten) aan te tonen. Begin bewijzen te verzamelen. Toon aan dat de stalker een sterk motief heeft en sluit anderen uit van het plegen van de feiten.


5. Offensieve fase

Het slachtoffer onderneemt actie en vecht vaak keihard terug om zichzelf te beschermen. In deze fase is de kans heel groot dat de acties van de stalker intenser en/of frequenter worden. Soms reageert de dader zelfs gewelddadig.De al genomen beschermende maatregelen blijken maar al te vaak niet genoeg. De stalker anticipeert er op en verzint gewoon nieuwe tactieken. Hij manipuleert nu bijvoorbeeld ook via anderen en afhankelijk van hoe sterk hij denkt te staan, opereert hij de ene keer heel bedekt en de andere keer juist heel openlijk. Zoals gezegd wordt het gedrag van de stalker in deze fase vaak veel drastischer en schuwt hij soms geen enkel geweld meer. Dit komt voort uit zijn gevoel dat hij de controle over zijn 'prooi' aan het verliezen is. Elke actie van het slachtoffer die dit gevoel bevestigt, kan dan ook voor de stalker aanleiding zijn een reactie terug te geven. Slachtoffers dienen dan ook eventuele tegenacties goed in te schatten en hiermee rekening te houden. Het slachtoffer regelt nu straat- en contactverboden, doet aangiftes en meldingen bij de politie, schrijft alles op wat hij doet (dossiervorming). Ze duikt nu, vaak noodgedwongen, tijdelijk onder of verhuist. Het nieuwe adres en telefoonnummer wordt uit alle macht geheim gehouden.Het slachtoffer speelt met de gedachte om de stalker zelf uit te schakelen of met geweld te stoppenVaak dienen slachtoffers niet alleen zichzelf in bedwang te houden, maar ook nog eens familieleden of vrienden, die de stalker uit woede of een vriendendienst wel even op zijn nummer willen zetten. Slachtoffers worden, in deze fase, dan ook voortdurend heen en weer geslingerd tussen hun gevoel (desnoods met geweld) zelf de situatie op te lossen en de plicht om alles netjes via de regels van het spel te spelen. Hier spelen dan ook veel mechanismen. De tegenpartij speelt natuurlijk ronduit vals en gemeen, terwijl slachtoffers soms niet worden geloofd of de hulpverlening kan of doet er gewoonweg even niets mee. Terwijl slachtoffers geen oplossing zien of wordt geboden, hebben ze intussen wel de grootste moeite om normaal hun leven te blijven leiden. Op hun werk en in hun privé-leven lopen ze vast. De dader wordt soms echter geen strobreed in de weg gelegd. Na elke actie van de stalker denken slachtoffers dan ook vaak: "had ik nu toch maar zelf ingegrepen, dan had dit niet hoeven gebeuren".

6. Uitputtingsfase

Het slachtoffer kan in deze fase zowel lichamelijk als geestelijk uitgeput raken. De stalker doet er nu echt alles aan om de weerstand van het slachtoffer (alsnog) te breken.Ze raakt lichamelijk uitput door slaapgebrek, verhoogd adrenalinegehalte, hoge bloeddruk en stress. Geestelijk raakt ze uitput doordat ze voortdurend bij elke handeling die ze verricht moet bedenken hoe veilig dat is, welke beschermingsmaatregelen ze kan nemen. Ze voelt zich schuldig dat anderen door haar gevaar lopen. Ze schaamt zich voor de situatie waarin zij terecht is gekomen. Het slachtoffer gaat gebukt onder de uitzichtloosheid van de situatie. De politie zegt niets te kunnen doen. Ze wordt door de hulpverlening onvoldoende begeleid. Een eventueel door de burgerlijke rechter opgelegd straatverbod blijkt niet effectief.Een slachtoffer wordt voor alles op zichzelf teruggeworpen. Ze moet zelf bewijzen verzamelen. Ze moet zelf beschermende maatregelen nemen. Ze moet hiervoor zelfs haar leven anders inrichten. Ze moet keer op keer iedereen overtuigen dat hij het toch echt allemaal doet en niemand anders. Dat hij in staat is om haar geweld aan te doen. Kortom: ze ziet in deze fase vaak even geen uitweg meer.

 

7. Omkeerfase

Een stalker bestrijdt je niet alleen!

  • Slachtoffers gaan in deze fase op zoek naar mensen die hen kunnen en willen steunen.

  • Instanties worden met hulp overtuigd van hun rol en verantwoordelijkheid in de strijd tegen de stalker.

  • De politie start een onderzoek en houd de stalker aan.

  • Justitie en de rechter nemen adequate maatregelen om de stalking te stoppen. Er wordt een strafrechterlijk straat- en contactverbod opgelegd of de dader wordt vastgehouden.

  • De hulpverlening gaat daadwerkelijk ondersteunen.

Mensen en/of instanties gaan in deze fase het slachtoffer vaak meer en meer ondersteuning bieden. Dit kan gebeuren doordat ze concreet hulp geven of dat ze meeleven met het slachtoffer. Men neemt bijvoorbeeld tijdelijk taken over, biedt een luisterend oor en veroordeelt openlijk de daden en acties van de stalker. Ze ondersteunen door te bemiddelen, het geven van inzicht of ze spreken anderen of instanties juist aan op verantwoordelijkheden. Het slachtoffer durft en kan in deze fase mensen en instanties beter aanspreken op hun gedrag en verantwoordelijkheden. Hulpverlening en politie leren ook steeds beter in te spelen op stalking.

 

8. Controlefase

In deze fase zullen alle acties van het slachtoffer (moeten) lijden tot het afnemen van de stalking. Het stalken wordt in het gunstigste geval gewoonweg minder omdat de stalker inziet dat zijn acties weinig tot geen invloed op het slachtoffer hebben en/of dat de risico’s van zijn acties te groot worden. Vaak wordt de stalking letterlijk onmogelijk gemaakt doordat de stalker in hechtenis wordt genomen en/of een gevangenisstraf krijgt opgelegd, al dan niet voorwaardelijk en onder voorwaarden, zoals een straat- en contactverbod en gedwongen psychische hulp aan de dader. In de meest erge gevallen kan alleen verhuizen naar het buitenland en het verbreken van alle contact met familie en kennissen uitkomst bieden. Noot: Slechts een heel klein percentage daders blijkt in de praktijk onverbeterlijk. Deze stalkers laten zich zelfs niet afschrikken door (lange) gevangenisstraffen.9. Herstelfase Uiteindelijk krijgt het slachtoffer weer het gevoel een leven te hebben in plaats van te moeten overleven. Het slachtoffer zal de angst en het wantrouwen weer normaliseren. Het slachtoffer zal nu eerst alles wat er is gebeurd moeten verwerken en een plaats geven in haar leven. Dit betreft vaak een langdurig proces. Het hele verloop en de duur van dit proces hangt af van zaken als de impact van de stalking, de draag- en veerkracht van het slachtoffer, maar zeker ook van de (professionele) hulp die het slachtoffer heeft ontvangen en nog krijgt aangeboden.

 

Opmerking:

Het stoppen van stalking duurt vrijwel altijd lang en is gecompliceerd. Het is niet aan te geven hoe lang een stalkingproces of een bepaalde fase kan duren. Het is zeker geen uitzondering als één of enkele fases jaren duren. De fases kunnen elkaar verder heel snel opvolgen en ze kunnen zelfs gelijktijdig plaatsvinden. Ook kunnen bepaalde fases meerdere keren doorlopen worden.

 

Deze fasering en uitleg van het stalkingproces is dan ook slechts bedoeld als algemene leidraad. De negen fases geven inzicht, waardoor stalking eerder wordt gesignaleerd. Praktijkervaringen wijzen uit dat het stoppen van stalking baat heeft bij een snelle en consequente aanpak. Hoe eerder je handelt, hoe sneller de stalking te stoppen is. 

 

De effectiviteit van het stoppen van stalking is echter sterk afhankelijk van de mate van afstemming op de specifieke situatie, in het bijzonder de persoonlijkheid van de stalker zelf. Schroom daarom niet deskundige hulp in te roepen van een in stalking.

vragen, ondersteuning en/of advies ​

voor lotgenoten

  • Facebook - Grey Circle
  • Twitter - Grey Circle
  • LinkedIn - Grey Circle
   correspondentieadres:    
Herenweg 112, 1244 PZ Ankeveen     
 algemene noodnummers          kvk: 24375483                archief                   disclaimerprivacy